Πολλοί εκδότες και συγγραφείς με ρωτάνε πόσος χρόνος θα χρειαστεί για να ολοκληρωθεί το βιβλίο τους, και συχνά εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι η διαδικασία δεν είναι στιγμιαία. Λες και αγγίζοντας το κείμενο με ένα μαγικό ραβδί, θα μεταμορφωθεί αυτόματα από αρχείο Word σε έτοιμο βιβλίο προς εκτύπωση. Δυστυχώς, αυτή η εικόνα απέχει έτη φωτός από την πραγματικότητα.
Όταν παραλαμβάνω ένα κείμενο, η πρώτη κίνηση είναι πάντα ένας γρήγορος τεχνικός έλεγχος. Έχει ιδιαιτερότητες; Προβλήματα; Η απάντηση, τις περισσότερες φορές, είναι ναι και στα δύο. Υπάρχουν εξαιρέσεις φυσικά, αλλά ο κανόνας —τουλάχιστον στη χώρα μας— αφήνει ανοιχτή την πόρτα σε προβλήματα μεταφοράς του αρχείου στο πρόγραμμα σελιδοποίησης, ήδη από το πρώτο βήμα.
Τι είδους προβλήματα; Μορφοποιήσεις έμφασης (έντονα, πλάγια) σε γραμματοσειρές που δεν τις υποστηρίζουν και δεν μεταφέρονται σωστά. Ειδικές παραμέτρους μορφοποίησης που υπάρχουν μόνο εντός του συγκεκριμένου κειμενογράφου. Ασυνέπειες στα όρια της σελίδας που δημιουργούν αργότερα πρόβλημα στην παραγραφοποίηση. Η λίστα είναι μακριά — θα μπορούσα να γράψω ξεχωριστό άρθρο μόνο για αυτήν. Ένας έμπειρος επαγγελματίας τα επιλύει όλα πριν καν ξεκινήσει η πραγματική σελιδοποίηση.
Γιατί εκεί ξεκινάει η πραγματική δουλειά. Καθώς οι λευκές σελίδες αρχίζουν να γεμίζουν, η ιστορία, τα πρόσωπα, τα γεγονότα, σε προσκαλούν σιγά-σιγά στον κόσμο τους. Και τότε αρχίζει η μάχη: κάστρα και πολιορκητές συγκρούονται μπροστά σου, όσο εσύ προσπαθείς να σώσεις μια γραμμή κειμένου από τον εχθρό που θέλει ένα κομμάτι της να περισσέψει στην επόμενη σελίδα, χαραμίζοντας κόπο και γνώση.
Το κείμενο σπάνια εφαρμόζει καθαρά στα όρια της σελίδας. Περισσεύουν λέξεις, μερικές φορές μισές λέξεις, στην επόμενη σελίδα — κάτι άκρως προβληματικό, που κανένας επαγγελματίας δεν θέλει να παραδώσει σε τυπογραφείο. Τεχνικά κείμενα με εικόνες και σχεδιαγράμματα φέρνουν το δικό τους πρόβλημα: αυτό που φαίνεται σωστά δομημένο μέσα στον κειμενογράφο, σπάνια μεταφέρεται σωστά στο λογισμικό σελιδοποίησης.
Γι’ αυτό δεν το αντιμετωπίζω όπως ένας χτίστης έναν τοίχο, ή ένας υδραυλικός μια σωλήνωση. Δεν είναι απλή εργασία — είναι τελετουργία. Κάθε βιβλίο ανοίγει μια καινούρια πόρτα: σε έναν κόσμο φαντασίας, επιστήμης, ή στη ζωή ενός σπιτικού. Η τοποθέτηση ενός κειμένου στη σελίδα, ακριβώς όπως πρέπει, δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι ανάγκη για τελειότητα, και δεν είναι επιλογή — είναι η μοναδική επιλογή.
Ο αναγνώστης δεν συγχωρεί την προχειρότητα πίσω από μια καλή ιστορία. Αντίθετα, εκτιμά την ποιότητα σε κάθε επίπεδο: από το ίδιο το κείμενο, μέχρι τη γραμματοσειρά και την παραγραφοποίηση που κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε ένα απλό βιβλίο και σε κάτι που κρατάς στα χέρια σου με σεβασμό.
Αυτό δεν γίνεται με μαγικό ραβδί. Χρειάζεται χρόνο, γνώση, πείρα — και κάποιον που θα αντιμετωπίσει το κείμενό σου όχι σαν αρχείο προς επεξεργασία, αλλά σαν κόσμο που αξίζει να χτιστεί σωστά. Αυτός είναι ο λόγος που θεωρώ πως δεν πρόκειται περί απλής τεχνικής εργασίας, αλλά περί τελετής.